Niebezpieczne przegrzanie organizmu

Fizjologiczna temperatura organizmu wynosi 36-37℃, a odchylenia od tej normy sprawiają, że homeostaza zostaje zaburzona. Zadaniem mechanizmów termoregulacji organizmu jest utrzymywanie stałej temperatury głębokiej. Przeciwdziałają nadmiernemu wzrostowi poprzez wzmożone pocenie się, rozszerzenie naczyń krwionośnych i ich wyjście bliżej powierzchni skóry. W normalnych warunkach to wystarczy, by ochłodzić organizm na tyle, by utrzymać stałą temperaturę. Niestety w przypadku upałów i długotrwałego wystawienia na słońce te mechanizmy mogą być niewystarczające i paradoksalnie doprowadzić do stanu zagrożenia zdrowia np. poprzez narastające odwodnienie.

Szczegółowo o tym, co to jest udar cieplny (słoneczny) i przegrzanie, jakie są objawy oraz pierwsza pomoc przeczytasz w osobnym artykule. Tutaj natomiast zajmiemy się kwestią tego, jak się chronić przed przegrzaniem i udarem cieplnym, a konkretnie słonecznym, bo jak wiadomo – lepiej zapobiegać, niż leczyć.

Jak się chronić przed udarem słonecznym?

Aby nie ryzykować przegrzaniem, należy przestrzegać kilku ważnych zasad, które w większości są zdroworozsądkowe, a ich zastosowanie jest banalnie proste (a może uratować życie).

• Unikaj wychodzenia na zewnątrz, jeżeli nie ma takiej potrzeby, zwłaszcza, gdy jest naprawdę gorąco i słonecznie. Słońce najmocniej operuje w godzinach między 10:00 a 15:00, jeżeli nie musisz lub źle się czujesz, po prostu zostań w domu lub skryj się w cieniu. A jeżeli musisz wyjść, to pamiętaj o stosowaniu nakrycia głowy, odpowiedniej, lekkiej odzieży oraz kremu z filtrem UV.
• Pij dużo wody… i nie tylko. Odpowiednie nawodnienie organizmu jest bardzo ważne. W trakcie upałów łatwo jest się odwodnić, dlatego zapotrzebowanie na płyny wzrasta, a do prawidłowego nawodnienia może być konieczne wypijanie nawet 3-4 litrów płynów na dobę. Jednak pamiętaj też o tym, że nie powinna być to wyłącznie woda. Sama woda jest ok, ale nadmierne jej spożycie, zwłaszcza gdy organizm mocno się poci, może powodować wypłukiwanie cennych składników mineralnych. Dlatego latem warto postawić na wodę mineralną, a osobom aktywnym fizycznie polecane są izotoniki, które szybciej się wchłaniają i lepiej nawadniają. Do płynów zaliczają się też zupy, soki owocowe itd.
• Noś lekkie, przewiewne ubrania i chroń głowę. Najlepsze są ubrania z oddychającego materiału np. lnu lub bawełny. Istotnym elementem jest także ochrona głowy, dlatego koniecznie noś czapkę lub kapelusz, a także okulary przeciwsłoneczne, które chociaż nie ochronią Cię przed przegrzaniem, to są ważnym elementem ochrony przed szkodliwym promieniowaniem UV.
• Ogranicz aktywność fizyczną. Oczywiście to nie oznacza leżenia plackiem i nicnierobienia, jednak gdy temperatura otoczenia jest naprawdę wysoka, z aktywnością fizyczną lepiej zaczekać do wieczora (lub wczesnego poranka), albo przenieść się do lasu, gdyż w cieniu jest znacznie chłodniej.
• Ochładzaj ciało. Co ciekawe najskuteczniejsze są metody ochładzania ciała od zewnątrz, a więc polewanie się wodą np. z kurtyn wodnych, korzystanie z kąpieli. Przydatne będą też chłodne, ale nie bardzo zimne napoje. Picie lodowatej wody, czy jedzenie lodów paradoksalnie może zaszkodzić. Jest to zbyt duża różnica temperatur, a organizm dąży do wyrównania temperatury tkanek układu pokarmowego, co może skutkować paradoksalnym jej wzrostem. Nie ma nic złego w jedzeniu lodów latem, jednak nie wtedy, gdy jesteśmy rozgrzani. Na lodową przekąskę lepiej wybrać się tam, gdzie jest cień i poczekać aż temperatura ciała nieco opadnie. Będzie to przyjemniejsze i bezpieczniejsze.

Jak się chronić przed przegrzaniem?

Warto mieć też na uwadze, że przegrzanie organizmu i udar cieplny może być spowodowane nie tylko przebywaniem na świeżym powietrzu podczas upałów. Do przegrzania i udaru cieplnego może dojść na przykład na parkingu w samochodzie. Niestety coraz częściej słyszy się o dramatycznych sytuacjach, gdy dziecko pozostawione w samochodzie, zmarło lub trafiło do szpitala na skutek ciężkiego przegrzania. Do udaru cieplnego może też dojść ze względu na zbyt długie przebywanie w pomieszczeniu, w którym panuje wysoka temperatura.

Ochrona przed przegrzaniem w takim wypadku zakłada przede wszystkim okresowe opuszczanie miejsca, w którym panuje wysoka temperatura (np. przerwy w pracy), jeżeli nie ma możliwości montażu klimatyzacji. Dodatkowo niezwykle istotna jest kwestia nawadniania organizmu i jego schładzania, a także odpowiedniego ubioru.

Pierwsza pomoc podczas upałów

Jeżeli mimo wdrożonej profilaktyki dojdzie do przegrzania lub udaru cieplnego, bardzo ważne jest zastosowanie prostego schematu postępowania, najlepiej już po zaobserwowaniu pierwszych objawów. Sprowadza się on do kilku kroków:

• Przerwanie ekspozycji na wysoką temperaturę i przeniesienie poszkodowanego w zacienione, możliwie chłodne miejsce – często już to wystarczy, by zapobiec pogłębianiu się problemu.

• Ocena świadomości i oddechu. Jeśli poszkodowany jest przytomny, należy ułożyć go w pozycji półleżącej i zacząć stopniowe schładzanie poprzez zwiększenie przepływu powietrza oraz chłodne (ale nie lodowate), wilgotne okłady na kark, pachy i pachwiny. Możesz wykorzystać w tym celu materiały opatrunkowe z apteczki. Osobie w pełni przytomnej, która może bezpiecznie połykać, można podać niewielkie ilości niezbyt zimnej wody.

• Jeśli pojawią się objawy takie jak zaburzenia świadomości, splątanie czy utrata przytomności, konieczne jest wezwanie pomocy medycznej i skupienie się na monitorowaniu oddechu oraz przygotowaniu do ewentualnej resuscytacji.

Pierwsza pomoc przy przegrzaniu – najczęstsze błędy

Próbując pomóc osobie, która zasłabła w upale, często postępujemy intuicyjnie. Niestety, łatwo wówczas o błędy, których skutki mogą być bardzo poważne. Do najgroźniejszych należy podawanie płynów osobie z zaburzeniami świadomości lub gwałtowne schładzanie całego ciała lodowatą wodą. Dodatkowo intuicyjne działanie w warunkach stresu może prowadzić do chaosu i zwłoki, wynikającej z niepewności, co robić przy przegrzaniu organizmu latem. Należy też pamiętać, że dużą rolę odgrywa brak wiedzy odnośnie tego, jak rozpoznać objawy odwodnienia lub udaru cieplnego u dorosłego i dziecka, przez co pierwsze symptomy problemu mogą zostać zwyczajnie zbagatelizowane.

Dlatego należy pamiętać, że skuteczna pomoc nie opiera się na posiadaniu wiedzy, ale na umiejętności zastosowania jej w praktyce. W sytuacji zagrożenia zdrowia nie ma czasu na analizowanie, dlatego konieczne jest wcześniejsze przećwiczenie schematów działania. Taką możliwość dają kursy pierwszej pomocy oraz kursy KPP w Centrum Ratownictwa, stworzone z myślą zarówno o osobach niezwiązanych z ochroną zdrowia, jak i potrzebujących specjalistycznej wiedzy z tego zakresu. Utrwalone w ten sposób umiejętności znacząco zwiększają szanse na właściwą reakcję i skuteczną pomoc poszkodowanemu.

Przestrzegając powyższych zasad i kierując się zdrowym rozsądkiem, zminimalizujesz ryzyko przegrzania i udaru, a tym samym będziesz cieszyć się letnią aurą bez przykrych konsekwencji.

FAQ – najczęstsze pytania o pomoc w upały

Jakie są pierwsze objawy odwodnienia? Pierwszymi oznakami odwodnienia jest z reguły wzmożone pragnienie, suchość w ustach, osłabienie oraz bóle i zawroty głowy. Należy pamiętać, że choć objawy odwodnienia mogą początkowo wydawać się niegroźne, w niesprzyjających warunkach szybko się nasilają, zwłaszcza u dzieci i osób starszych.

Co robić przy przegrzaniu organizmu latem? Najważniejsze jest szybkie przerwanie ekspozycji na słońce. Najważniejsze jest przeniesienie poszkodowanego w zacienione miejsce, rozluźnienie ubrania i rozpoczęcie chłodzenia. Jeśli jest przytomny, można podawać niewielkie ilości wody.

Jak schłodzić organizm w sytuacji zagrożenia? Najlepiej robić to stopniowo, poprzez stosowanie chłodnych okładów, zapewnienie dostępu świeżego powietrza i cienia. Bardzo ważne jest to, by unikać gwałtownego wychładzania całego ciała.

Kiedy przegrzanie jest niebezpieczne? Przede wszystkim wtedy, gdy temperatura ciała podnosi się za bardzo oraz gdy pojawiają się zaburzenia świadomości, co może świadczyć o udarze cieplnym.

Kiedy należy wezwać pogotowie przy upale? Wezwanie pomocy medycznej jest niezbędne w przypadku utraty przytomności oraz braku poprawy stanu poszkodowanego mimo podjętych działań. Pamiętaj! Zawsze lepiej jest wezwać pomoc na wcześnie lub za późno.

Czy można podawać wodę osobie nieprzytomnej? Kategorycznie nie. Grozi to zachłyśnięciem i poważnymi powikłaniami z nim związanymi.

Dlaczego szybka pomoc w upały jest tak ważna? Skuteczna pomoc w upały wymaga podjęcia natychmiastowych działań. Im szybciej zareagujesz na pierwsze objawy, tym większa jest szansa na uniknięcie poważnych konsekwencji zdrowotnych.